Khác với phụ nữ thường chủ động tìm kiếm thông tin y tế, nam giới thường mang tâm lý e ngại, giấu giếm khi gặp vấn đề về sức khỏe sinh sản. Điều này dẫn đến sự chậm trễ trong điều trị. Thấu hiểu điều đó, bác sĩ tổng hợp bộ 30 câu hỏi thực tế nhất, giúp các anh em hiểu đúng bệnh, trị đúng cách.
Phần 1: Tinh dịch đồ & Chất lượng tinh trùng
1. Tinh dịch đồ bình thường là như thế nào?
Một mẫu tinh dịch được coi là bình thường (theo tiêu chuẩn WHO 2021) khi: Thể tích >= 1.4ml, Tổng số tinh trùng >= 39 triệu, Tỷ lệ di động tiến tới >= 30%, và Hình thái bình thường >= 4%. (Chi tiết xem tại bài Tinh dịch đồ là gì).
2. Tinh trùng yếu (Asthenozoospermia) có con tự nhiên được không?
Vẫn có thể có thai tự nhiên nhưng tỷ lệ thấp và tốn nhiều thời gian. Nếu sau 6-12 tháng bồi bổ không có kết quả, bác sĩ sẽ tư vấn IUI hoặc IVF để đẩy nhanh tiến độ.
3. Tinh trùng dị dạng (Teratozoospermia) có gây dị tật thai nhi không?
Rất nhiều người nhầm lẫn điều này. Tinh trùng dị dạng (đầu to, hai đuôi...) chủ yếu khiến chúng mất khả năng bơi hoặc không thể đục thủng vỏ trứng, dẫn đến vô sinh. Còn dị tật thai nhi lại liên quan chủ yếu đến chất lượng gen/nhiễm sắc thể bên trong lõi tinh trùng hoặc trứng.
4. Không có tinh trùng (Azoospermia) phải làm sao?
Đừng vội tuyệt vọng! Không có tinh trùng trong tinh dịch (Vô tinh) được chia làm 2 loại: Do tắc nghẽn ống dẫn hoặc Do tinh hoàn giảm/không sinh tinh. Y học hiện đại hoàn toàn có thể thực hiện vi phẫu Micro-TESE hoặc chọc hút tinh trùng để làm thụ tinh ống nghiệm (Xem bài Vô tinh trùng là gì).
5. Mật độ tinh trùng loãng nguyên nhân do đâu?
Tinh dịch loãng, trong như nước vo gạo thường do: xuất tinh quá nhiều lần, viêm nhiễm tuyến tiền liệt/túi tinh, hoặc do tinh hoàn suy giảm chức năng sản xuất tinh trùng.
6. Tinh dịch có màu vàng, đỏ, nâu có nguy hiểm không?
Nếu lâu ngày không xuất tinh, tinh dịch có màu hơi vàng là bình thường. Tuy nhiên, nếu tinh dịch có màu đỏ hoặc nâu (lẫn máu), kèm theo tiểu buốt hoặc đau khi xuất tinh, bạn cần đi khám ngay để loại trừ viêm túi tinh hoặc các bệnh lý nguy hiểm khác.
7. Đứt gãy DNA tinh trùng là gì?
Giống như một cuốn sách bị rách vài trang bên trong dù bìa ngoài vẫn đẹp. Tinh trùng bị đứt gãy DNA có hình thái và di động bình thường nhưng khi thụ tinh sẽ làm phôi thai phát triển kém, dễ sảy thai hoặc thai lưu liên tiếp.
8. Siêu âm tinh hoàn có phát hiện vô sinh không?
Siêu âm Doppler bìu là tiêu chuẩn vàng để phát hiện các bất thường như giãn tĩnh mạch thừng tinh, nang mào tinh, teo tinh hoàn... những nguyên nhân cốt lõi gây suy giảm tinh trùng.
Phần 2: Bệnh lý Nam Khoa thường gặp
9. Giãn tĩnh mạch thừng tinh có gây vô sinh không?
Có! Và rất phổ biến. Các tĩnh mạch bị giãn làm ứ đọng máu, tăng nhiệt độ ở bìu. Tinh hoàn giống như bị "nóng bức", dẫn đến sản xuất tinh trùng kém cả về lượng lẫn chất.
10. Mổ giãn tĩnh mạch thừng tinh bao lâu thì có thai?
Khoảng 3 đến 6 tháng sau phẫu thuật, tinh dịch đồ sẽ bắt đầu có sự cải thiện rõ rệt. Rất nhiều cặp đôi đã có thể mang thai tự nhiên nếu vòi trứng của người vợ hoàn toàn bình thường.
11. Viêm tinh hoàn sau quai bị có gây vô sinh vĩnh viễn?
Biến chứng quai bị (thường gặp ở tuổi dậy thì) có thể phá hủy mô sinh tinh, gây teo tinh hoàn. Nếu teo hoàn toàn sẽ dẫn đến vô tinh. Dù vậy, y học vẫn có thể can thiệp bằng vi phẫu Micro-TESE để tìm những con tinh trùng hiếm hoi còn sót lại.
12. Viêm tuyến tiền liệt ảnh hưởng đến tinh trùng thế nào?
Tuyến tiền liệt tiết ra chất dịch nuôi dưỡng tinh trùng. Khi bị viêm, lượng bạch cầu và chất oxy hóa tăng cao trong tinh dịch sẽ "đầu độc" tinh trùng, làm chúng bơi chậm và dễ đứt gãy DNA.
13. Nang mào tinh hoàn có nguy hiểm không?
Hầu hết là nang nước lành tính. Chỉ khi nang quá lớn gây chèn ép, đau nhức hoặc làm tắc nghẽn đường ống dẫn tinh thì bác sĩ mới chỉ định can thiệp phẫu thuật.
14. Tinh hoàn ẩn có sinh con được không?
Tinh hoàn nằm ẩn trong ổ bụng (thay vì tụt xuống bìu) sẽ chịu nhiệt độ cao 37 độ C, dần bị teo và mất chức năng. Nếu không được phẫu thuật hạ tinh hoàn từ lúc nhỏ, nguy cơ vô sinh là cực kỳ cao.
15. Trào ngược tinh dịch là gì?
Thay vì phóng ra ngoài, tinh dịch lại phụt ngược vào bàng quang khi lên đỉnh. Bệnh nhân đi tiểu sau quan hệ sẽ thấy nước tiểu đục. Bác sĩ sẽ lấy nước tiểu này, lọc rửa để thu hồi tinh trùng dùng cho thụ tinh nhân tạo.
Phần 3: Sinh lý & Chức năng tình dục
16. Yếu sinh lý có đồng nghĩa với vô sinh không?
Tuyệt đối không! Yếu sinh lý (khó cương, xuất tinh sớm) là rối loạn chức năng. Vô sinh là do chất lượng tinh trùng kém. Một người "khỏe chuyện chăn gối" vẫn có thể vô sinh do tinh dịch không có tinh trùng, và ngược lại.
17. Xuất tinh sớm có ảnh hưởng đến thụ thai?
Chỉ ảnh hưởng khi nam giới không thể đưa dương vật vào âm đạo đã xuất tinh (thường gọi là "chưa đến chợ đã hết tiền"). Nếu tinh dịch vẫn được phóng vào trong âm đạo sâu, cơ hội thụ thai hoàn toàn bình thường.
18. Rối loạn cương dương có làm IUI/IVF được không?
Được. Nếu gặp khó khăn khi lấy mẫu tinh dịch, nam giới có thể dùng thuốc hỗ trợ cương dương theo đơn bác sĩ, hoặc bác sĩ sẽ áp dụng các thủ thuật lấy tinh trùng trực tiếp.
19. Tần suất quan hệ bao nhiêu là tốt nhất để dễ thụ thai?
Lý tưởng nhất là 2-3 ngày/lần. Quan hệ quá thưa làm tinh trùng già, chết nhiều, đứt gãy DNA cao. Quan hệ quá dày (ngày nào cũng làm) khiến tinh hoàn không kịp sản xuất đủ lượng tinh trùng trưởng thành.
20. Quan hệ xong tinh dịch trào ra ngoài có sao không?
Rất bình thường! Chỉ cần vài giây sau xuất tinh, hàng triệu tinh binh khỏe mạnh nhất đã bơi tọt vào cổ tử cung. Phần trào ra ngoài chỉ là chất lỏng (tinh tương) và các tinh trùng yếu kém bị loại bỏ.
Phần 4: Lối sống, Dinh dưỡng & Cải thiện
21. Uống bia rượu có làm hỏng tinh trùng không?
Rất tồi tệ. Cồn ức chế sản xuất Testosterone, làm teo tinh hoàn nhẹ và làm tăng vọt tỷ lệ tinh trùng dị dạng. Các anh em nên ngừng nhậu nhẹt ít nhất 3 tháng trước khi muốn có con.
22. Hút thuốc lá giảm chất lượng tinh trùng thế nào?
Khói thuốc chứa hàng ngàn chất độc gây co thắt mạch máu, phá hủy trực tiếp cấu trúc DNA của tinh trùng, làm tinh trùng bơi lờ đờ. Bỏ thuốc lá là yêu cầu kiên quyết của bác sĩ.
23. Ăn gì để tăng số lượng và chất lượng tinh trùng?
Nên ưu tiên: Hàu, hải sản (siêu giàu Kẽm); thịt bò (L-Carnitine); quả óc chó, hạnh nhân (Omega-3); cà chua, dưa hấu (Lycopene) và trái cây họ cam quýt (Vitamin C chống oxy hóa).
24. Các loại thuốc bổ tinh trùng có thực sự hiệu quả?
Các viên uống chứa Kẽm, CoQ10, L-Carnitine... đã được chứng minh có tác dụng bảo vệ tinh trùng. Tuy nhiên, tinh trùng cần 72 ngày để trưởng thành, nên anh em phải uống kiên trì 2-3 tháng mới thấy kết quả.
25. Mặc quần lót chật có gây vô sinh không?
Quần lót quá chật, quần bò ôm sát, thói quen ngâm bồn nước nóng, hay để laptop lên đùi... làm tăng nhiệt độ vùng bìu. Tinh hoàn rất "sợ nóng", việc này làm ức chế quá trình sinh tinh trầm trọng.
26. Thức khuya, stress ảnh hưởng sinh lý nam thế nào?
Căng thẳng kéo dài khiến cơ thể tiết ra Cortisol - kẻ thù số 1 của Testosterone, làm sụt giảm ham muốn và làm chậm quá trình sản sinh tinh trùng.
27. Đạp xe, tập gym có làm yếu sinh lý không?
Tập gym (đặc biệt các bài tập chân, tạ) giúp tăng Testosterone rất tốt. Tuy nhiên, đạp xe đường dài với yên xe cứng có thể chèn ép tĩnh mạch và dây thần kinh vùng đáy chậu, cần cẩn trọng và dùng quần bảo hộ chuyên dụng.
Phần 5: Quy trình Khám & Điều trị
28. Đi khám hiếm muộn cần kiêng xuất tinh mấy ngày?
Để xét nghiệm Tinh dịch đồ chuẩn xác nhất, nam giới cần kiêng quan hệ/thủ dâm từ 2 đến 7 ngày (khoảng thời gian tối ưu nhất là 3-5 ngày).
29. Khám nam khoa hiếm muộn gồm những bước nào?
Thông thường bao gồm 4 bước: (1) Bác sĩ hỏi bệnh sử và khám cơ quan sinh dục ngoài; (2) Xét nghiệm tinh dịch đồ; (3) Siêu âm Doppler tinh hoàn; (4) Xét nghiệm máu (nội tiết tố, đường huyết) nếu cần thiết.
30. Tại sao lại cần bác sĩ chuyên cả Sản khoa và Nam khoa?
Khám hiếm muộn là khám một "cặp vợ chồng". Nguyên nhân có thể do vợ (40%), do chồng (40%) và do cả hai (20%). Việc được đánh giá tổng thể bởi bác sĩ am hiểu sâu sắc cả hai lĩnh vực như ThS.BS Đào Đức Tùng giúp rút ngắn thời gian, tìm trúng đích bệnh, tiết kiệm tối đa chi phí và tối ưu hóa phác đồ điều trị cho gia đình.