Làm IVF (Thụ tinh ống nghiệm) là một quyết định lớn về cả tài chính, thời gian và tâm lý. Việc trang bị đầy đủ kiến thức sẽ giúp hai vợ chồng vững vàng hơn rất nhiều. Dưới đây là 20 câu hỏi thường gặp nhất được bác sĩ tổng hợp lại thành 4 nhóm chính.
Phần 1: Tổng quan và Chỉ định
1. IVF là gì? Khác IUI như thế nào?
IVF (In Vitro Fertilization) là kỹ thuật cho trứng và tinh trùng kết hợp bên ngoài cơ thể (trong môi trường ống nghiệm/phòng Lab) để tạo thành phôi. Phôi sau đó được nuôi cấy và chuyển ngược lại vào buồng tử cung của người mẹ.
Nó khác IUI (Bơm tinh trùng) ở chỗ: IUI chỉ tiến hành lọc rửa tinh trùng rồi bơm trực tiếp vào tử cung, việc thụ tinh vẫn diễn ra bên trong cơ thể một cách tự nhiên. Chi tiết hơn, bạn có thể xem lại bài IUI phù hợp với ai.
2. Khi nào bác sĩ khuyên nên làm IVF?
Bác sĩ thường chỉ định làm IVF trong các trường hợp: người vợ bị tắc/ứ dịch cả 2 vòi trứng, dự trữ buồng trứng (AMH) quá thấp, lạc nội mạc tử cung nặng; người chồng tinh trùng rất yếu, dị dạng nặng; hoặc khi hai vợ chồng đã làm IUI nhiều lần nhưng không thành công.
3. IVF có đau không? Giai đoạn nào khó chịu nhất?
Nhìn chung toàn bộ quy trình IVF diễn ra khá nhẹ nhàng nhờ các thuốc giảm đau và gây mê hiện đại. Giai đoạn khó chịu nhất có lẽ là vài ngày sau chọc hút trứng, khi buồng trứng còn to khiến bạn có cảm giác căng tức bụng nhẹ. Tuy nhiên cảm giác này sẽ biến mất nhanh chóng.
4. Làm IVF mất bao lâu? Xin nghỉ làm nhiều không?
Một chu kỳ IVF tươi (từ ngày kích trứng đến ngày thử thai) kéo dài khoảng 4 - 6 tuần. Đa số thời gian bạn chỉ cần uống/tiêm thuốc tại nhà. Bạn chỉ cần xin nghỉ làm khoảng nửa ngày vào các ngày: khám đầu chu kỳ, vài lần siêu âm canh trứng, ngày chọc hút trứng và ngày chuyển phôi.
5. Tỷ lệ thành công của IVF là bao nhiêu?
Tỷ lệ này phụ thuộc lớn nhất vào độ tuổi của người vợ. Phụ nữ dưới 35 tuổi có tỷ lệ có thai dao động từ 50-60% cho mỗi lần chuyển phôi. Tỷ lệ này sẽ giảm dần khi tuổi càng cao do chất lượng trứng suy giảm. Bạn có thể sử dụng Công cụ dự đoán tỷ lệ IVF trên website để tham khảo.
Phần 2: Kích trứng & Chọc hút trứng
6. Cần chuẩn bị gì trước khi bắt đầu làm IVF?
Cần hoàn tất các xét nghiệm tổng quát, bệnh lây truyền, tinh dịch đồ và nội tiết. Về lối sống: cần duy trì cân nặng lý tưởng, kiêng rượu bia, thuốc lá, ăn uống lành mạnh và bổ sung Acid Folic (ít nhất 400mcg/ngày) trước 1-3 tháng.
7. Kích trứng IVF có làm phụ nữ mãn kinh sớm không?
Hoàn toàn không. Mỗi chu kỳ tự nhiên cơ thể có hàng chục nang trứng phát triển, nhưng chỉ có 1 nang rụng, phần còn lại bị thoái hóa (chết đi). Thuốc kích trứng IVF chỉ "cứu" những nang trứng sắp thoái hóa đó lớn lên cùng nhau, chứ không lấy lẹm vào "kho dự trữ" của tương lai.
8. Tại sao phải tiêm thuốc rụng trứng (Trigger shot)?
Mũi tiêm này (thường chứa hCG) đóng vai trò quyết định, giúp trứng trưởng thành ở giai đoạn cuối và lên lịch chính xác thời gian rụng trứng. Bác sĩ sẽ canh giờ tiêm cực kỳ nghiêm ngặt để tiến hành chọc hút trứng trước khi trứng tự rụng mất (thường là 34-36 tiếng sau tiêm).
9. Chọc hút trứng diễn ra như thế nào?
Bác sĩ sử dụng một cây kim nhỏ, đi qua ngả âm đạo dưới sự hướng dẫn của siêu âm để hút dịch chứa trứng từ các nang. Bệnh nhân được gây mê tĩnh mạch nhẹ nên sẽ ngủ say, không cảm thấy đau. Ca phẫu thuật chỉ mất khoảng 10 - 15 phút. Bạn có thể đọc bài Chọc hút trứng IVF cần chuẩn bị gì để biết chi tiết.
10. Quá kích buồng trứng (OHSS) là gì?
Là tình trạng buồng trứng phản ứng quá mạnh với thuốc kích trứng, sưng to và làm rò rỉ dịch vào ổ bụng. Để phòng ngừa, bác sĩ sẽ theo dõi sát sao, điều chỉnh liều thuốc và thường khuyên trữ đông toàn bộ phôi để chuyển vào chu kỳ sau, chờ buồng trứng phục hồi.
Phần 3: Phôi học & Phòng Lab
11. Lấy tinh trùng trong IVF được thực hiện khi nào?
Người chồng sẽ được hướng dẫn lấy mẫu tinh dịch vào đúng buổi sáng ngày người vợ chọc hút trứng. Mẫu tinh dịch ngay lập tức được đưa vào Lab để lọc rửa, loại bỏ tinh tương và chọn lọc những tinh binh di động tốt nhất.
12. Tiêm tinh trùng vào bào tương trứng (ICSI) là gì?
Trong IVF cổ điển, tinh trùng và trứng được để tự thụ tinh trong đĩa cấy. Với ICSI, chuyên viên phôi học dùng kim siêu nhỏ bắt đúng 1 tinh trùng khỏe mạnh nhất tiêm trực tiếp vào trứng. Kỹ thuật này nâng cao tỷ lệ thụ tinh, đặc biệt khi tinh trùng chồng rất yếu.
13. Phôi ngày 3 và phôi ngày 5 khác nhau thế nào?
Phôi ngày 3 là phôi phân chia (khoảng 6-8 tế bào). Phôi ngày 5 (phôi nang) đã phát triển thành khối hàng trăm tế bào. Phôi ngày 5 mạnh mẽ hơn, tỷ lệ làm tổ cao hơn, nhưng cũng có rủi ro là các phôi yếu sẽ ngừng phát triển trên đường nuôi lên ngày 5, dẫn đến việc có ít hoặc không có phôi để chuyển.
14. Phân loại phôi (Loại 1, 2, 3) có ý nghĩa gì?
Các chuyên viên đánh giá phôi dựa trên hình thái dưới kính hiển vi (độ đều của tế bào, tỷ lệ mảnh vỡ). Phôi loại 1, 2 là phôi có hình thái đẹp, loại 3 là trung bình. Tuy nhiên, phôi hình thái không đẹp vẫn có khả năng làm tổ và sinh ra em bé hoàn toàn khỏe mạnh.
15. Có nên làm xét nghiệm di truyền phôi (PGT)?
PGT giúp sàng lọc các bất thường nhiễm sắc thể của phôi trước khi cấy. Nó không bắt buộc cho mọi người. Thường chỉ được khuyên dùng cho phụ nữ trên 35 tuổi, người có tiền sử sảy thai liên tiếp, hoặc hai vợ chồng mang gen bệnh lý di truyền.
Phần 4: Chuyển phôi & Sau chuyển phôi
16. Chuyển phôi tươi và phôi đông lạnh (FET) cái nào tốt hơn?
Tùy vào tình trạng bệnh nhân. Xu hướng hiện nay ưu tiên chuyển phôi đông lạnh (FET) vì nó cho phép cơ thể người mẹ nghỉ ngơi, buồng trứng phục hồi sau đợt tiêm thuốc, và tử cung được chuẩn bị "cửa sổ làm tổ" hoàn hảo nhất.
17. Chuyển phôi có đau không? Tại sao phải nhịn tiểu?
Thủ thuật này diễn ra cực kỳ nhẹ nhàng, không cần gây mê. Bác sĩ yêu cầu bạn nhịn tiểu căng để bàng quang đầy nước đẩy tử cung về tư thế thẳng, đồng thời làm môi trường truyền sóng âm tốt giúp bác sĩ đặt phôi chính xác nhất. (Xem chi tiết ở bài Chuyển phôi IVF cần chuẩn bị gì).
18. Sau chuyển phôi có cần nằm bất động tuyệt đối không?
Không. Lầm tưởng lớn nhất là phải nằm bất động trên giường 14 ngày. Khoa học chứng minh nằm quá nhiều làm giảm lưu thông máu đến tử cung và tăng nguy cơ huyết khối. Bạn hoàn toàn có thể đi lại, làm việc nhẹ nhàng bình thường.
19. Nên ăn gì và kiêng gì sau chuyển phôi?
Chế độ ăn cần đa dạng, chín sôi, giàu đạm và đặc biệt là nhiều chất xơ (trái cây, rau xanh) để tránh táo bón (do thuốc Progesterone làm giảm nhu động ruột). Kiêng tuyệt đối đồ sống, rượu bia và không tự ý uống các bài thuốc nam, thuốc bắc truyền miệng.
20. Sau chuyển phôi bao lâu thì thử thai được?
Thường là sau 12 đến 14 ngày, bác sĩ sẽ chỉ định bạn làm xét nghiệm máu định lượng Beta hCG. Không nên thử que quá sớm (ví dụ ngày 7, 8) vì dễ dẫn đến âm tính giả, gây hoang mang tâm lý không đáng có.